Олон улсын атомын энергийн агентлаг (ОУАЭА)-ийн Ерөнхий бага хурлын ээлжит 70 дугаар чуулган 2026 оны 9 дүгээр сарын 14-18-ны өдрүүдэд Бүгд Найрамдах Австри Улсын Вена хотноо зохион байгуулагдаж байна.
Тус чуулганаар Агентлагийн 2025 оны үйл ажиллагаа, санхүүгийн тайлан, 2027 оны төсөв, цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх баталгаатай холбоотой гэрээ, конвенцын хэрэгжилт, цөмийн болон цацрагийн аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдал, цөмийн шинжлэх ухаан, технологийн хэрэглээ, Техникийн хамтын ажиллагааны хөтөлбөр зэрэг 27 багц асуудлыг хэлэлцэж байна.
Чуулганы хүрээнд “Итгэл найдварын туяа: Хорт хавдрын тусламж, үйлчилгээг хүртээмжтэй болгох нь” шинжлэх ухааны форум зохион байгуулж, ОУАЭА-ийн “Итгэл найдварын туяа” санаачилга, цөмийн шинжлэх ухаан, технологийн ололт, үр нөлөөг танилцуулахын зэрэгцээ хорт хавдрын тусламж, үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, туяа эмчилгээний үйлчилгээг өргөжүүлэх, тогтвортой хөгжүүлэхэд шаардлагатай нөөц, шийдэл, олон улсын түншлэлийн талаар хэлэлцэж байна.
Монгол Улс 1973 онд ОУАЭА-т гишүүнээр элсэж, 1975 оноос тус Агентлагийн Техникийн хамтын ажиллагааны хөтөлбөрт хамрагдаж эхэлсэн. Энэхүү хамтын ажиллагааны хүрээнд цөмийн физик, цөмийн технологийн судалгаа-хөгжүүлэлт, инновацын үйл ажиллагааг дэмжих, салбарын судлаач, мэргэжилтнүүдийг бэлтгэх, мэргэшүүлэх, цөмийн техник, технологийг нийгэм, эдийн засгийн төрөл бүрийн салбарт нэвтрүүлэх чиглэлээр үр дүнтэй хамтын ажиллагааг хэрэгжүүлж ирсэн.
Тус чуулганд Монгол Улсаас НҮБ-ын Вена дахь салбар төв болон олон улсын байгууллагын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгч Д.Мөнхтөр тэргүүтэй Цөмийн энергийн комиссын Ажлын алба, Вена дахь Байнгын төлөөлөгчийн газрын төлөөллөөс бүрдсэн төлөөлөгчид оролцож байна.
Төлөөлөгчдийн тэргүүн Д.Мөнхтөр 2026 оны 9 дүгээр сарын 16-ны өдөр чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Монгол Улсын байр суурийг танилцуулж, үг хэлэв.
Тэрээр хэлсэн үгэндээ олон улсын энх тайван, аюулгүй байдал, тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг хангах, цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх, цөмийн болон цацрагийн аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлыг бэхжүүлэхэд ОУАЭА-аас хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ, гишүүн орнуудад үзүүлж буй дэмжлэгийг өндрөөр үнэлж, Монгол Улс ОУАЭА-ийн үйл ажиллагааг тууштай дэмжиж байдгаа илэрхийлэв.
Монгол Улс цөмийн зэвсэггүй статус, цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх, зэвсэг хураах чиглэлээр баримталж ирсэн байр сууриа тууштай хадгалж, цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх баталгаа, цөмийн аюулгүй байдал, цацрагийн хамгаалалт, аюулгүй ажиллагааны үндэсний тогтолцоогоо бэхжүүлж байгааг тэмдэглэв. Түүнчлэн ОУАЭА-ийн Баталгааны хэлэлцээр болон Нэмэлт протоколын хүрээнд хүлээсэн үүргээ хэрэгжүүлж, ОУАЭА-ийн Цөмийн материалын бүртгэл, хяналтын улсын тогтолцоо болон баталгааны хэрэгжилтийг хариуцсан улс, Бүсийн байгууллагуудын чадавхыг цогцоор нь бэхжүүлэх COMPASS хөтөлбөрт оролцох сонирхлоо илэрхийлэв.
Монгол Улс эрчим хүчний найдвартай байдлаа хангах, эрчим хүчний эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх хүрээнд цөмийн эрчим хүчийг ашиглах боломжийг судалж, Цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх нэгж (NEPIO) байгуулах, цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай дэд бүтцийг үнэлэх чиглэлээр тодорхой арга хэмжээ авч байгааг онцолж, цөмийн эрчим хүчийг хөгжүүлэх олон улсын туршлагаас суралцах, мэргэжлийн мэдлэгийг дээшлүүлэх зорилгоор ОУАЭА болон ОХУ-ын “Росатом” улсын корпорацитай хамтран ажиллаж байгааг тэмдэглэв.
ОУАЭА-ийн Техникийн хамтын ажиллагааны хөтөлбөр болон Ази, Номхон далайн бүсийн орнуудын хамтын ажиллагааны хэлэлцээр (RCA) нь Монгол Улсын тогтвортой хөгжлийг дэмжих чухал механизм болохыг тэмдэглэж, эрүүл мэнд, хүнс, хөдөө аж ахуй, усны нөөц, байгаль орчин зэрэг салбарт цөмийн технологийн хэрэглээг нэвтрүүлэх чиглэлээр хэрэгжүүлж буй хамтын ажиллагааны үр дүнг онцлов. Тухайлбал, ОУАЭА-ийн “Rays of Hope”, “Atoms for Food”, “ZODIAC”, “Atoms4NetZero” зэрэг санаачилгыг Монгол Улс дэмжиж, үндэсний тэргүүлэх чиглэлтэй уялдуулан хэрэгжүүлж байгааг дурдав.
“Итгэл найдварын туяа” санаачилгын хүрээнд Монгол Улс ОУАЭА болон БНСУ-ын хамтын ажиллагаагаар хорт хавдрын оношилгоо, эмчилгээ, цацрагийн анагаах ухааны үндэсний чадавхыг бэхжүүлж буйг онцолж, мөн шүлхий, бог малын мялзан зэрэг малын гоц халдварт өвчний эсрэг вакцины дотоодын үйлдвэрлэлийн чадавхыг хөгжүүлэхэд ОУАЭА-ийн дэмжлэг үзүүлж ирснийг тэмдэглэв.
Мөн хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, ургац хураалтын дараах хорогдлыг бууруулах, олон улсын зах зээлд нэвтрэх боломжийг нэмэгдүүлэхэд электрон хурдасгуурын технологийг ашиглах чиглэлээр ОУАЭА-тай хамтын ажиллагаагаа цаашид өргөжүүлэх сонирхолтой байгаагаа илэрхийлэв.
Чуулганы үеэр Монгол Улсын төлөөлөгчид ОУАЭА-ийн Цөмийн зэвсэг үл дэлгэрүүлэх баталгааны газар, Цөмийн эрчим хүчний газар, Техникийн хамтын ажиллагааны газрын удирдлага, төлөөлөл, түүнчлэн Дубна хот дахь Олон улсын Засгийн газар хоорондын байгууллага - Цөмийн шинжилгээний нэгдсэн институтийн төлөөлөгчидтэй хоёр талын уулзалт хийж, хамтын ажиллагааны хэрэгжилт, цаашид хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх боломжийн талаар санал солилцов.
